Wojciech Weiss „Opętanie”

Ognista purpura bije w oczy, gdy z daleka widzimy ten obraz eksponowany w Muzeum Narodowym w Warszawie. Tak naprawdę to patrząc na owo dzieło z pewnej odległości, niewiele szczegółów można dostrzec, tylko niejako pasmo czerwonych wzgórz na niebieskim tle i wyłaniające się gdzieniegdzie z trudem dostrzeżone postaci.

Wojciech Weiss, o czym już kilkakrotnie pisałem w tym miejscu, był zafascynowany Stanisławem Przybyszewskim, „przywódcą” krakowskiego środowiska Młodej Polski. Malarz został zaliczony do przedstawicieli nurtu ekspresjonistycznego, a twórcy ci często zastanawiali się nad rolą erotyzmu w życiu człowieka.

Z tego zainteresowania powstawały dzieła, w których przedstawiana była niezwykła siła pożądania i jego oddziaływanie na istoty ludzkie. Pod wpływem teorii Przybyszewskiego, Freuda i Nietzschego, artyści dążyli do odkrycia instynktów i namiętności drzemiących w ludzkiej podświadomości. Relacje damsko – męskie widziane były jako wojna płci, a miłość utożsamiana z siłą destrukcyjną (1). I tenże Przybyszewski, „mag Młodej Polski”, gdy już bliżej podejdziemy do malowidła, jest na tym obrazie uwidoczniony z niezwykle niebieskimi oczami, którego zakrwawioną twarz obejmuje kobieta z opaską na oczach i odrzuconą w tył głową.

Cóż poza czerwoną masą postaci można tam jeszcze dojrzeć? Jest na tym płótnie pędzący, opętany orgaistycznym szałem korowód bachantek, wstrząsany konwulsyjnym rytmem, wyłaniający się i niknący w purpurowo ognistej materii (2). Nad tym korowodem zdołamy zauważyć także skrzydlaty szkielet – symbol śmierci. Kolejny symbol, to zawiązane oczy kobiety. Namalowane postaci nie kierują się wzrokiem, lecz zagłębiają się we własne wnętrze. Zamknięte lub zakryte oczy odcinają je od świata zewnętrznego, dzięki czemu skupiają się na świecie swych odczuć, emocji nim rządzących. Żywa kolorystyka, kontrast między czerwoną masą postaci a ciemnoniebieskim tłem wzmagają ekspresję obrazu. Ukazany tłum wydaje się być o p ę t a n y niezwykłą siłą, którą w tym przypadku można utożsamiać z pożądaniem (3).

Obraz jest własnością Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, jednakże od lat znajduje się w stałym depozycie Muzeum Narodowego w Warszawie i tam jest na co dzień prezentowany w Galerii Sztuki XIX Wieku.

Opętanie, (1899-1900), olej/płótno: 100 cm x 180 cm.

Przypisy:

  1. P. Klimańska: „Pierwszy krzyk nagiej duszy, czyli narodziny polskiego malarstwa ekspresjonistycznego: próba zdefiniowania, artyści i główna tematyka dzieł”. Czasopismo Naukowe „Kultura i Historia”.
  2. Ł. Kossowski: „Wojciech Weiss”. Warszawa 2006.
  3. P. Klimańska: dz, cyt.