Drzwi Płockie

Przyjmuje się powszechnie, że powstały w latach 1152 – 1154, a więc są prawdopodobnie o około 20 lat starsze* od innych słynnych romańskich drzwi kościelnych, Drzwi Gnieźnieńskich. Problem polega jednak na tym, że te zawieszone w płockiej katedrze nie są oryginalne.

Drzwi Płockie

Wiele jest zagadek związanych z dziejami Drzwi Płockich pomimo istniejącej bogatej literatury przedmiotu. Niemniej, niektórzy przyjmują, że były one inspiracją dla powstania brązowych drzwi do katedry gnieźnieńskiej. Pewnym natomiast jest z czyjej inicjatywy powstały. Ponieważ znajdują się na nich wyobrażenia 2 biskupów, płockiego, Aleksandra z Malonne i magdeburskiego, Wichmana, ich udział w fundacji jest bezsporny. Zostały odlane właśnie w niemieckim Magdeburgu. A co działo się z nimi po ich wykonaniu? Czy kiedykolwiek zostały zamontowane w katedrze płockiej?

Czytaj dalej Drzwi Płockie

Najsłynniejsze drzwi w Polsce. Drzwi Gnieźnieńskie

Niewątpliwie jednym z najcenniejszych polskich zabytków okresu średniowiecza są Drzwi Gnieźnieńskie. To arcydzieło sztuki romańskiej powstałe w 2. połowie XII w. do dziś zachwyca odwiedzających archikatedrę gnieźnieńską.

Archikatedra w Gnieźnie

Trwają dotychczas dyskusje historyków, z czyjej inicjatywy powstały. Powszechnie uważało się, że wykonano je na zlecenie Mieszka Starego, ale teza ta obecnie jest podważana. Natomiast jako fundatora i autora programu ikonograficznego wskazywano przede wszystkim ówczesnego arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana, ale to także nie jest pewne. Inną sprawą jest także i to, że od niedawna słychać poważne głosy, że Drzwi pierwotnie nie zostały umieszczone w gnieźnieńskiej katedrze, tylko w Strzelnie, w klasztorze norbertanek, a później dopiero zostały tam przewiezione. Strzeleński klasztor słynie bowiem w świecie z odkrytych tam przepysznej piękności kolumn romańskich i chyba dlatego obecnie ta koncepcja zyskuje coraz więcej zwolenników. Tutaj tego jednak nie rozstrzygniemy, pozostawmy to badaczom i odkrywcom tajemnic, a my przejdźmy do meritum.

Czytaj dalej Najsłynniejsze drzwi w Polsce. Drzwi Gnieźnieńskie

Tympanon z wrocławskiego kościoła NMP na Piasku

Przyglądając się modelowi kościoła uwiecznionemu na tympanonie trzymanemu w ręce przez donatora, można zauważyć, że wygląd świątyni na nim uwieczniony różni się od wyglądu fazy romańskiej, kiedy to był fundowany, a odtworzonego na podstawie badań archeologicznych.

Tympanon fundacyjny NMP na Piasku

W jednej z relacji z badań kościoła na Piasku czytamy: „Z fragmentarycznie zachowanych reliktów murów i częściowo za pomocą uwiecznionego na tympanonie modelu kościoła udało się wysnuć hipotezę, że w pierwszej fazie budowlanej wzniesiono kamienną budowlę, która mogła być dwuwieżową, trójnawową bazyliką, długości ok. 31,5 m i szerokości części nawowej ok. 11,5 m, z transeptem i prosto zamkniętym prezbiterium”. I jeszcze jedno zdanie, z innego opracowania archeologicznego: „podczas wykopalisk odkryto relikty prostokątnego na planie prezbiterium…” Czyli reasumując: kościół na Piasku z pierwszej fazy budowy, romańskiej, miał dwuwieżową fasadę, transept i zamknięte prosto prezbiterium. A co widzimy na tympanonie? Dwie wieże (to się zgadza), a poza tym absydę, która zamyka prezbiterium i ani śladu transeptu.

Czytaj dalej Tympanon z wrocławskiego kościoła NMP na Piasku

Malowidła ścienne w Bazylice w Czerwińsku nad Wisłą

Bazylika w Czerwińsku nad Wisłą posiada prawdopodobnie największy zespół malowideł romańskich w Polsce pochodzących z XIII wieku. Ale obok nich znajdziemy także i gotyckie, z wieku XV, w tym malowidło tablicowe przedstawiające Pietę.

Spod dwunastu warstw innych fresków powstających na przestrzeni wieków, na środkowej ścianie kaplicy Chrystusa Ukrzyżowanego bazyliki w Czerwińsku nad Wisłą, w 1951 roku prof. Karol Dąbrowski odkrył malowidło ścienne pochodzące z XIII stulecia.

Kaplica Chrystusa Ukrzyżowanego

Polichromia romańska z Czerwińska

W Polsce malowidła romańskie są rzadkością, przeważnie to destrukty. Najlepiej zachowane, aczkolwiek także wyblakłe i uszkodzone, znajduje się w kolegiacie w Tumie. Choć prof. Świechowski, najwybitniejszy znawca polskiej sztuki romańskiej uważa, że to z Czerwińska prezentuje zbyt niską klasę, aby je porównywać z freskiem z Tumu (malowidło w absydzie zachodniej), to jednak warto poświęcić mu kilka słów. W pięciu rzędach, drobne malowidła, ujęte w medaliony, przedstawiają sceny przede wszystkim ze Starego Testamentu. Sporządzone zostały w stylu miniaturowym, całkowicie płaskim, na białym tle, do których użyto najprostszych barw: żółtą, czerwoną, zieloną, brązową i czarną. Utrwalono na nich sceny z Księgi Rodzaju, z życia pierwszych rodziców, a także związane z historią Noego i Abrahama oraz obrazy męczeństwa, m.in. św. Szczepana.

Czytaj dalej Malowidła ścienne w Bazylice w Czerwińsku nad Wisłą

Romański „Słup koniński”

Dokładnie w połowie drogi miedzy Kaliszem i Kruszwicą, w mieście Koninie, na cmentarzu przy kościele pw. św. Bartłomieja znajduje się najstarszy znak drogowy w tej części Europy – romański Słup Koniński, zwany także słupem milowym.

Ponoć drzewiej znajdował się on troszkę w innym miejscu, nieopodal konińskiego zamku, ale tak jak i w średniowieczu, tak również i obecnie wskazuje dokładnie połowę drogi między tymi dwoma historycznymi miastami Polski. Często możemy także spotkać się określeniem „słup milowy”. Jednak kilka lat temu PTTK, oddział w Koninie, bardzo mocno zaprotestował przeciwko tej nazwie w formie listu otwartego. Miało to związek z wyemitowaniem przez NBP monety 2 złotowej, z historycznej serii poświęconej polskim miastom. Moneta ta zawiera na rewersie wizerunek Słupa, najstarszego zabytku Konina, do której dołączono opis, że jest to „słup milowy”. W liście tym czytamy, że Słup ten nie pełnił nigdy funkcji słupa milowego tak jak słupy stawiane na drogach rzymskich lub tak jak o wiele wieków późniejsze XVIII wieczne słupy, np. poczty saskiej lub brandenrbursko – pruskiej. Taka nazwa nie bywa używana w opracowaniach historyczno-naukowych i w większości rzetelnych materiałów krajoznawczych.

Czytaj dalej Romański „Słup koniński”